Zwakke weggebruikers

Zwakke weggebruikers die gekwetst raken in een verkeersongeval waarin ook een motorvoertuig betrokken is, kunnen voor de vergoeding van hun lichamelijke schade steeds terecht bij de verzekeringsmaatschappij van dat voertuig, ook al heeft de bestuurder van het motorvoertuig geen enkele fout begaan. Dit systeem van de “automatische vergoedingsplicht ten voordele van zwakke weggebruikers” werd ingevoerd in 1995, naar het voorbeeld van de wet Badinter in Frankrijk.

Als reden voor de invoering van het systeem wordt steeds verwezen naar de zogenaamde risico-aansprakelijkheid : het risico op een ongeval en vooral de ernstige gevolgen ervan wordt in feite gecreëerd door het in het verkeer brengen van motorvoertuigen; zonder motorvoertuigen zouden er ook nog wel verkeersongevallen gebeuren, maar veel minder dan nu en vooral met veel minder ernstige gevolgen. Ook is de zwakke weggebruiker die betrokken raakt in een ongeval met een motorvoertuig steevast het grootste slachtoffer, ongeacht of hij daarbij zelf in de fout is gegaan. Volgens de risicoleer is het logisch dat wie dit risico creëert ook voor de gevolgen ervan moet instaan. Maar de échte reden - of in elk geval de belangrijkste reden - voor het invoeren van de automatische vergoedingsplicht ten voordele van zwakke weggebruikers, was puur budgettair : zo kon met name 30 miljoen euro bespaard worden op de uitgaven van de sociale zekerheid. Maar een besparing voor de RSZ betekent een meerkost voor de verzekeringsmaatschappijen, die op hun beurt de verzekeringspremies aanpassen, waardoor uiteindelijk de automobilist opdraait voor de hele operatie. Bij de invoering van de automatische vergoedingsplicht bekwam de verzekeringssector een verhoging van maximum 5,12 % van de BA-verzekering, waar ze zelf 6,82 % had gevraagd. Inmiddels zijn de verzekeringspremies vrij geworden en het is duidelijk dat de automatische vergoedingsplicht , ook al omdat het toepassingsgebied ervan sterk werd uitgebreid, een nog belangrijker deel van de verzekeringspremie opslorpt.

Nadelig voor de automobilist

Toch is een hogere verzekeringspremie zeker niet het enige nadeel dat de automobilist ondervindt van de automatische vergoedingsplicht: 

• Er ontstaat een belangenconflict tussen de automobilist en zijn/haar eigen verzekeringsmaatschappij; vermits deze laatste sowieso de zwakke weggebruiker zal moeten vergoeden, heeft ze er geen belang meer bij haar verzekerde te verdedigen. Door de schuld op de automobilist af te schuiven krijgt de maatschappij zelfs de mogelijkheid om een deel van de gedane kosten te recupereren, b.v. door toepassing van een contractuele vrijstelling of door een verhoging van de premie via het (eigen) bonus-malussysteem.

• Culpabilisatie van de automobilist : ook al heeft de automobilist geen enkele fout of onvoorzichtigheid begaan, toch zal hij aan een ongeval met een zwakke weggebruiker een schuldgevoel kunnen overhouden doordat zijn verzekeringsmaatschappij de tegenpartij heeft moeten vergoeden.

• Ook het effect van de regeling op het gedrag van de zwakke weggebruikers is niet te verwaarlozen. Natuurlijk gaan ze zich niet bewust onvoorzichtiger gedragen omdat ze weten dat ze in geval van ongeval toch automatisch vergoed worden, maar onbewust speelt die regel wel mee; vooral omdat heel wat zwakke weggebruikers de automatische vergoedingsplicht niet correct inschatten: uit het feit dat ze altijd recht hebben op vergoeding voor hun (lichamelijke) schade, trekken velen de foute conclusie dat ze “altijd in hun recht zijn”, of nog dat ze “altijd en overal voorrang hebben op het gemotoriseerd verkeer”. Een vergissing die uiteraard tot bijzonder gevaarlijke consequenties kan leiden op de weg: wanneer een automobilist die op een kruispunt van rechts komt weet dat hij voorrang heeft en de fietser die van links komt denkt dat hij voorrang heeft, dan komt een aanrijding wel erg dichtbij.

Objectieve aansprakelijkheid en foutaansprakelijkheid

De objectieve aansprakelijheidsregeling zorgt ervoor dat de zwakke weggebruiker steeds voor zijn lichamelijke schade wordt vergoed, maar ze wijzigt voor het overige niets aan de gewone principes van de foutaansprakelijkheid : zo zal de zwakke weggebruiker toch zelf moeten instaan voor zijn materiële schade - b.v. schade aan zijn fiets - indien niet is bewezen dat het ongeval werd veroorzaakt door de fout van de gemotoriseerde tegenpartij. En als het ongeval te wijten is aan de fout van de zwakke weggebruiker zelf, dan zal deze ook de schade van de tegenpartij moeten vergoeden, zowel de lichamelijke als de materiële schade.