Durbuy, geknipt voor u!

De oude Plinius (23-79 na Christus) moet wel aangenaam verrast geweest zijn toen hij op een middag door de tuin van zijn Romeinse villa wandelde en er zijn eigen naam zag staan, keurig uitgeknipt in de buxusboompjes. Dat hadden zijn 'topiari' gedaan; zo noemde hij zijn Syrische en Egyptische tuinmannen die hij als slaven in dienst had. Zij hadden de snoeisierkunst – het in vorm snoeien van plantaardige structuren – wellicht al in hun eigen land leren kennen en brachten ze mee naar Rome. De naam topiarius betekent in het Latijn eigenlijk 'de schepper van topia', van plaatsen dus. Je zou ze gerust de eerste landschapsarchitecten kunnen noemen. De Romeinen waren er in elk geval dol op en al gauw waren hun tuinen bezaaid met uit buxusbomen gesnoeide wilde dieren en mythologische figuren.

IJzerdraad

Het is die oude tuinierskunst die ik bewonder in het Topiaripark in Durbuy. Deze siertuin van 10.000 m2 – het grootste publiek toegankelijke snoeivormpark ter wereld – ligt tegenover het kleinste stadje van België op de andere oever van de Ourthe. Ik wandel langs een veertigtal perkjes die zowat het levenswerk zijn van snoeikunstenaar Albert Navez. Hij heeft hier de wonderlijkste constructies neergezet – eekhoorntjes, Manneken Pis, herten, de initialen van Yves Saint Laurent, kajakkers, een levensgrote olifant – stuk voor stuk met de snoeischaar 'gehouwen' uit vooral buxusboompjes (Buxus sempervirens), maar ook uit taxus, laurier, hulst en cipres.
Zelf bleef Navez er bescheiden bij: “Al wat ik nodig heb, is wat ijzerdraad en een paar takjes bamboe. Daarmee maak ik een basisstructuur. Terwijl de plant groeit – en dat kan vele jaren duren – neem ik de ijzerdraden weg om de figuren de kans te geven op hun eigen 'takken' te gaan staan.”
Navez kocht ook wel oude buxusstructuren aan die hij verder liet groeien en onderhield. Zo was ik helemaal gecharmeerd van die dame in bad en haar vriendin op een ligstoel. Je zou het ze niet aangeven, maar ze zijn allebei de zestig voorbij. De zittende olifant van vier meter hoog in taxus en de twee oudjes in de clubfauteuil in buxus zijn zelfs al 120 jaar geleden gepland en geplant. In 2003 droeg Albert Navez zijn topiaripark over aan het Atelier Environnement in Tohogne, vlak bij het stadje Durbuy, dat het nu laat uitbaten door zijn toeristische dienst. Zelf is Navez intussen een nieuw park begonnen in Hasselt.

Huisvlijt

Vreemd eigenlijk dat het verval van het Romeinse rijk destijds ook de hele snoeisierkunst in het verdomhoekje heeft gedreven. De hele middeleeuwen lang valt er geen spoor van te bekennen. Pas tijdens de renaissance kende de topiarikunst een heropleving. De tuinen van de Europese elite bulkten op een bepaald moment van de geometrische figuren die uit buxusboompjes geknipt waren: bollen, kubussen, piramides, spiralen en obelisken maakten de dienst uit. In de 17de eeuw verspreidden deze groeiende structuren zich over Engeland, Frankrijk, Italië en de Nederlanden. Vaak ging het hier echter om niet veel meer dan huisvlijt, want de beroemde tuinarchitecten keken er wat meewarig op neer.
Huisvlijt! Hoe durf ik het te zeggen? Ik kijk hier in Durbuy naar drie frêle herten die met hun indrukwekkende geweien zo uit de bosrand lijken op te duiken. Of wat te denken van die springende paarden met jockeys op hun rug die over de afsluiting heen lijken te springen, op weg naar de finish? Ze zijn zo vol leven en zwierigheid geknipt uit geduldige cipressen dat ik de term 'huisvlijt' maar gauw weer inslik.

Vernuft

Vanop de galerij laat ik mijn ogen dwalen over het hele park. Vanop enige afstand lijkt het bijna nog mooier. Wat een bonte verzameling mensen, dieren en dingen: een theeservies, een lezende vrouw, een pausenkroon, een hoorn des overvloeds, een korhoen, een valentijnshart, een bloemenvaas, een biddende priester… Ik mijmer bij de woorden die James Shirley Hibberd schreef over de Engelse cottage garden: “Ik ben ervan overtuigd dat de natuurlijke vorm van een boom de mooist mogelijke is voor die boom; maar het kan gebeuren dat we die mooiste vorm niet willen, maar de voorkeur geven aan een door onszelf ontworpen vorm die uitdrukking geeft aan ons vernuft.”

Copyright: Touring Explorer