Vilnius, de hoofdstad van Litouwen, draagt in 2009 de titel van Europese cultuurhoofdstad, vijf jaar na de toetreding van het land tot de Europese Unie.

Vilnius, Europese cultuurhoofdstad

Zelfs een korte wandeling door het historisch centrum is voldoende om te beseffen hoe overweldigend de rijkdom van het religieuze, hoofdzakelijk barokke patrimonium is. Elke bezoeker kijkt verrast op van de overvloedige details van het schitterende stucwerk van de Sint-Petrus-en-Pauluskerk.
De Sint-Annakerk is door haar elegante verfijning en het opmerkelijke gebruik van rode baksteen een van de hoogtepunten van de flamboyante gothiek. Dat de universiteit van Vilnius sinds haar oprichting in de 16e eeuw een grote uitstraling heeft gehad, blijkt uit haar prachtige barokgebouwen.

Om onze kennis van de Litouwse cultuur nog wat bij te schaven, is een bezoek aan het Museum van Schone Kunsten een absolute must. Dat wordt dan ook onze eerste uitstap nadat wij onze intrek hebben genomen in het beste hotel van de stad, het SAS Radisson Astorija, dat pal in het hart van de oude stad ligt. Na een aangename welkomstcocktail brengt een privé-uitvoering van klassieke muziek ons in de juiste sfeer om de collecties van het museum naar waarde te schatten.

Een van de hoogtepunten en tegelijk een van de aangenaamste momenten van de reis is de lunch die de ‘Club van de Ronde Tafel’ voor ons organiseert tegenover het Trakai-fort, in een bucolisch kader middenin een meertje. En de meest verfijnde lekkerbekken onder ons kunnen hun hart ophalen in restaurant Stikliai, waar veel staatshoofden even halt houden als ze een bezoek brengen aan Vilnius.

Klein land, korte afstanden

Dat de Baltische landen en meer bepaald Estland vrij klein zijn, heeft ook zo zijn voordelen. Even een uitstap maken naar een buurland is zo gebeurd, zonder veel tijdrovend heen-en-weerreizen. De weg naar Estland is trouwens de moeite waard, met zijn kustlandschap van zandduinen en de uitgestrekte dennen- en berkenbossen die, alleen onderbroken door talrijke meren, ongeveer de helft van het grondgebied bedekken. De bevolking is er nog zeer gelovig. Getuige daarvan is de Heuvel der Kruisen die in het vlakke landschap plots uit het niets opdoemt, getooid met een ongelooflijk aantal kruisen. Net over de grens met Letland laat een bezoek aan het Paleis van Rundale een diepe indruk na. Voor Rastrelli, een van de meest getalenteerde architecten van de 18e eeuw, was geen inspanning te groot om te bewijzen waarom hij de favoriete bouwmeester van keizerin Catharina II van Rusland was.

Overweldigende art nouveau
Ook een bezoek aan Riga, de hoofdstad van Letland, bezorgt ons menige aangename verrassing. In het historische centrum zijn de sporen die de ridderorden en kruisvaarders aan het einde van de 12e eeuw hebben achtergelaten, nog duidelijk merkbaar. Zij voeren de grote rivieren af en besloten Riga te stichten aan de oevers van de Daugava. Een afwisselende wandeling brengt ons naar de Zweedse Poort met haar imposante gebouwen. In een ervan, het Huis van de Zwartkoppen, wordt ons zelfs een cocktail aangeboden. En ons geluk kan niet op: in de overweldigende Domkathedraal worden wij vergast op een orgelconcert. Het instrument behoort tot de grootste in zijn soort in Europa.
In het Huis van de Katten luisteren we geboeid naar de verhalen over het nogal sarcastische gedrag van de bewoners. We steken de boulevards over die het historische hart van de stad omsluiten en zetten meteen een grote stap in de tijd.
Aan het einde van de 19e en in het begin van de 20e eeuw werden de oude stadswallen geslecht om de stad te moderniseren. Een wandeling door de toen aangelegde straten, zoals de Elizabetesiela, laat niemand onverschillig, zeker niet als je afkomstig bent uit het land van Victor Horta. De art-nouveauhuizen, indertijd het toppunt van stedenbouwkundige vernieuwing, wedijveren met elkaar in schoonheid.
Er staan nog hele straten vol kleinoden van productieve architecten zoals Mikhaïl Eisenstein, de vader van de beroemde Russische regisseur die ons het meesterwerk Pantserkruiser Potemkin heeft nagelaten. De gebouwen worden in hoog tempo gerestaureerd, zodat Riga opnieuw overkomt als een zeer rijke havenstad en tegelijk de grootste Baltische stad, die Oost en West strategisch met elkaar verbindt.